O primer documento escrito en aragonés son as Glosas Emilianenses, d'o sieglo XI. En o sieglo XIII cal destacar Razón feita d'amor u o Vidal Mayor, que ye a primera compilación d'os Fueros d'Aragón.
D'o sieglo XIV ye imprescindible citar a Johan Ferrández de Heredia, humanista e traductor. Dende o suyo taller d'Aviñón tradució as principals obras d'autors clasicos como Plutarco y Tuzidides.
Dende o sieglo XVIII, a literatura en lengua aragonesa ye un fenomeno sociocultural ininterrompiu: pueden destacar-se a Ana Abarca de Bolea, Braulio Foz, Vicente Barróa, Cleto Torrodellas, Veremundo Méndez, entre d'atros.
En o zaguer cuarto d'o siglo XX se produce un cambio cualitativo e cuantitativo en a literatura aragonesa y se publican más libros en aragonés que en toz os sieglos anteriors, abandonando amás o costumbrismo.
A Anchel Conte, Francho Nagore y Eduardo Vicente de Vera, cal añader-bi Chusé Inazio Nabarro, Chusé Raúl Usón u Carlos Diest.
TREBALLOS D'OS ALUMNOS
CURSO 2023-24
Trobada d’Alquezra
Por Santi Moreno
Dimpués d'a interesantisma vesita a ra Colechiata de Santa María ra Mayor d'Abiego, a cargo de Chosé Lois Conte, faziemos una agradable gambadeta por o paisache semontanés ta plegar a ras pisadas fósiles d'abiego, amán da meya ta ra una d'a tardi.
Chazimiento paleontolochico icnitas d’Abiego, de 33 millons d’años d’antiguidá, en o chazimiento arqueolochico d’a Fondota.
A visita tenió tres partes diferens e complementarias, una d'esplicación estrictamén cheolochica : sustratos e capas d'a crosta terrestre, una segunda de restros d'animals preistoricos e la zaguera sobre a formazión pirenenca que se podeba veyer en l'horizonte ta lo norte.
A gambada estió ilustrada por a conoixenzia de dos profesors d'a Universidat de Barcelona, Pau Arbues (orichinario d’as Zinco Billas) e Sietsken (profesora neerlandesa) acobaltar a suya didautica sezilla pero sobrebuena, como ye un simple cuaderno de debuxo sobre o cual iba construyindo, a monico, o que nos iba esplicando fendo-nos más platero o que veyebamos.
Como conclusión dos ideyas que me rondan por a capeza:
1. lo diferén que ye una visita con belún que domina ra materia, l’amuestra d'a forma apasionata de qui le cuaca a suya espezialidat, dica fer-nos veyer o que os nuestros uellos no i veyen.
2. Que l'aragonés sirve ta fablar de cualsisquier disziplina cientifica o tema, no nomás de metaluenga (fablar d’a mesma fabla) e d’etnografia (charrar d’o mundo d’os lolos).
Dispués, tornar ta lo refuchio d’alquezra que la zaguera chenta mos aspera… bien la habebamos ganau con a gambadeta…
Dica o chinero de 2025…
Por Luis Gayan
A casa d’o medico estió una muito agradable sospresa. Ye emplazata en Alquezra e e por un regular no ye visitable, pero grazias a Marisa, que organizaba tot una mica, podiemos vesitar-la. Ixo estió posible porque os pais de Marisa treballoron ta ra familia propietaria d’ista casa.
No podemos clamar-la palazio, pero cuasi lo ye, una mena de casaluzio. Agora no ye abitata. No mos deixoron fer fotos, encara que o suyo propietario, Carlos Borraz, estió muito amable e mos fazió una charrada sopre a casa muito amena.
Se diz casa d’o medico porque os abanpasatos de l’autual propietario estioron medicos, anque no toz exerzioron en Alquezra.
A sensazión que se tien cuan se bi ye dentro, ye a d’estar en una casa conchelata en o tiempo fa sesanta u güentanta añatas. Ye una casa prou gran perque cuenta con cambras ta ra chen que treballaba ta ers, e mesmo tien una capiella consacrata por o Vaticano, o que obliga a tener una puerta de sortida a ra carrera. Allí, s’han casato os miembros d’ista familia, e como diziba iste señor, si te casas allí, o matrimonio ye ta cutio.
A parti més pincha ye a gran sala que ye plena de fotos biellas e de libros biellos. En iste espazio mos contoron una buena ripa de aneudotas, como ista d’o tío de Carlos Borraz que trigo dos añatas de más en aprebar a carrera de medico, per culpa d’un catedratico falanchista, que en 1939 bi eba uns cuantos, que li prenió entema per aber estato capitán de l’eserchito republicano.
A casa tien tres pozas e un ortal prou gran con unas ambiestas muito beroyas d’o lugar. Carlos chentó con toz nusatros e amostró gran cordialidat.
Astí pencho una foto parzial d’una frontera lateral d’a casa.
Por Alicia Castán Marcé
Dimpués de ra charrada por Alberto Lamora de ra mosica tradicional aragonesa, empizipia l’autuación d’o grupo Chundarata, un grupo de mosica folk creyato en Barcelona l’año 2000. Surte d’a escuela de mosica tradicional que chén d’o grupo Lahiez fació en o Centro Aragonés de Barcelona. Chén d’orichen aragonés d’a escuela que deseyaba fer un grupo pa portar a suya mosica por os lugars y as carreras d’Aragón y Catalunya.
Van fendo conciertos, bailes, rondas, pasacalles,... O suyo repertorio replega mosicas populars apañadas por o Grupo como en composicions propias. Bi han cantas instrumentals y en atras cantadas tanto siga en aragonés, castellán o catalán de ra Francha.
En a suya andatura cal acobaltar que ha participao Pepe Lera, miembro d’o grupo Val d’Echo y de l’Academia de l’Aragonés y tamién autor de ra chota “S’ha feito de nuey” que ye de ras mas populars de totz os tiempos.
Chundarata ha podiu replegar 20 mosicos que procedeban d’as tres provincias d’Aragon y tamién d’atras rechions como l’asturiana. En ixa epoca, año 2007, facioron o disco “Pienso a granel”. Agora que son solo cinco mosicos son fendo o suyo segundo disco que lo asperamos con muita ilusión.
En As Trobadas d’Alquezra, tota a suya mosica estió cantada de raso en aragonés menos a canta “Himno a la Libertad”de José Antonio Labordeta que ye cantada en castellán y remató con ella a suya autuación.
Y con as cantas de Chundarata, a chén asistén danzó, cantó y s’achuntó charrando en aragonés, fendo a suya difusión.
Por Alicia Castán Marcé
Chusé Loís Conte nos amostra a ilesia d’o suyo lugar, Abiego. Ye a Colechiata de Santa Maria ra Maior.
Empizipiamos a suya vesita puyando t’o coro de la ilesia. D’allí podébanos veyer a nave central que se carauteriza dende o sieglo XVI por tener a forma de cruz latina con a proporción perfeuta y asinas ye a unica ilesia con ixa carauteristica en tot o Somontano.
Pertenexe t’o gotico rural tardio aragonés. Ista ilesia narra perfeutamén a istoria d’Abiego. Primeramén estió una Mezquita y castiello arabe, dimpués una fortaleza cristiana en a Reconquiesta que teneba a torre-campanario pa esfender o lugar.
A suya portalada y loncha son de traza plateresca y a ilesia completamén restaurada tiene una vuelta de cruceria estrelata.
Entrando en a ilesia, en o canto d’o coro y a man cucha, bi ha un palo largo d’unos 9 metros que con una bandera se feba servir en a procesión y yera portada por un ombre que l’ondeaba y a chén d’arredol d’él, la susteneba con cuerdas.
O azeso a ra torre-campanario, ye den d’o coro pero parixe que abeba un atro den d’o canto de ra torre que ye mas lochico. Asinas nos lo amostra Chusé Loís den d’abaixo de la nave.
Tamién ye mui interesán o retablo de ra ilesia que representa ta San Miguel y en os suyos costaus bi han San Fabian y San Sebastian que son os patrons d’Abiego. Y en a parte alta d’o retablo en o fondo bi han uns mons que son os de ra Sierra de Guara.
A ra exida de ra ilesia, Chusé Loís nos amostra en a paret de ra Colechiata, una piedra que en la mesma, bi han dos marcas d’os suyos pareteros, cuan normalmén bi ha una sola marca. Ye muito refitolero.
En a rematanza de ra vesita d’Abiego, veyemos escudos eraldicos de cases señoriales d’o lugar.
Por Luis Gayan
Katerina Buil ye una fotera naxita en Balbastro en 1987. Ha obtenito diversos premios de fotografía, como ro Accessit Felix Azara. Se dedica profesionalmén a ra fotografía a partir d’una botiga que os suyos pais ubrieron en Balbastro.
Manifiesta que li cuaca fotografiar a ra chen, pero con tantas fotos que femos con o telefono, agora ra naturaleza li clama muito ro ficazio.
Encara que no ye aragonesafablán, ye muito implicata en esfensar a nuestra luenga. Os suyos treballos son presentatos en aragonés en muitas ocasions perque lo sintió charrar a os suyos lolos e por ixo lo esfende con rasmia. Mos bi acompañó en cuasi totas as vesitas que faziemos.
En a trobada de charradors de 2024 d’Alquezra teniemos a oportunidat de veyer bellas fotos d’a fotera, de feito estió a primera autividat d’a trobada. As fotos son espuestas en a escuela refuchio d’Alquezra que ye an se fazió a charrada. Bi’n ha bels trenta. Son fotos més de detalles que no pas de grans paisaches. En a presentazión abiemos de presentar-nos e dizir bella cosa de nusatros
En quererba acoltonar dos. A foto d’a intelichenzia animal, d’una crapa que pareix leyer un libro ta concarar-lo con a intelichenzia artifizial e que ye estata premiata, e dimpués, una foto d’una lola e a suya nieta baixo un arbol que tien un punto de irreyalidat muito gran. Podérbanos dizir que ye fotografía creyativa.
En definitiva, creigo que ye una artista aragonesa que cal siguir e reafirmar.
Astí pencho bels fotos:
Por Chorche
Chabier Lozano.
O sabado va ser a presentación d'o suyo libro de fotografía "Soberbio Sobrarbe". Estió tot un esito e van venir muita chent. Calió pillar mes cadieras e puyar-las totas ta ra saleta.
As suyas fotografías son prou bellas. Dezaga de cadaguna bi ha muita pechugada e paciencia d'aguardar l'inte buscau per el. Amás se nota que l'agrada muito a naturaleza e amostra respeto, procurant deixar o menimo rastro.
Antimás tiene buen humor, fendo una chanza remerant a Paco Umbral con ista presentación d'o libro.
Rafel Vidaller.
O diya siguient, o dominche, quedemos as nueu e meya n'a escuela n'o costau d'a carretera. Ye un guarda forestal prou conoixiu e con muita esperiencia.
Faciemos una gambadeta curta ta Treviño per o camín d'as fuens. Mos esplicó una miaja de belunas vechetacions e ras suyos estratechias de supervivencia con o paso d'o tiempo, asinas como an se pueden trobar autualment.
Bel eixemplo puestar con l'arboza que amenista umedat e se puede trobar n'a cara norte d'a sierra d'Alcubierre. Tamién mos va parlar en cheneral de belunas coercinías (chenero Quercus) como puestar as carrascas (Quercus ilex, subespecie ilex si ye a fuella chicorrona e se troba a man d'a costa o ra subespecie ballota/rotundifolia si ye cara l'interior e ra suya fuella mes recia. Asinas como as estratechias, d'atros quercus como as fuellas marcescens.
A carrasca tiene pels chicorrona n'o envés per atenuar o tres bite d'a umidat. O caxico (Quercus x cerrioides) amenista mes umidat e altaria pa poder trobar-lo. Ye un ibrido entre Quercus parellanos: petraea, faginea, robur, pyrenaica, humilis... Pero no ye pas con una coscolla (coccifera).
Treviño.
A virchen de Treviño ye una ilesia tardoromanica d'orichen con o portico gotico. O suyo crismón ye propio e carauteristico de istos lugars dende astí dica Navarra, pues yeran os tiempos que os nuestros reis yeran tamién de Pamplona amás d'Aragón.
Treviño estió un monesterio que guaire tiene referencias documentatas. Bi habió un lugar n'o suyo costau amás d'un fosal ligau a iste puesto. Dientro hi hai penturas franco-goticas, cosa muito singular e escecional, puesto que precisament no ye o mes común.
Antimás bi estió parti d'a suya infancia Chuana Coscujuela, ra cual va relatar-lo n'o suyo libro A Lueca. Reyalment ye platero que ye un lugar unico e singular. A ilesia no tiene torre, so que o campanar ye entalto d'o costau d'a ra suya dentrata chicorrona.
Me cuaca muito ista ilesia, como tantos y tantos puestos que tenemos a l'Aragón. Tristement s'en han perdiu o son tresbstindo-se muitos. A nuesa riqueza monumental ye incalculable e no trobo que sigamos toz consciens d'ixo.
Por Fernando Abadía
Cuando Anchel Conte remató la suya lizenziatura d’Istoria, o suyo primer destino como profesor fue en l’Ainsa, en o Colechio Libre Adotau inaugurau en 1965, un año antis.
D’ista traza, y antis de cumplir 24 años, se presentó en iste colechio de l’Ainsa en setiembre de 1966 un nuevo profesor que transformaría de raso los metodos d’enseñanza imperantes en aqueros tiempos d’educación nazional-catolica.
Os suyos escolanos, mesaches tanto de l’Ainsa como de lugars prosimos que acudiban ta estudiar á l’Ainsa educazión secundaria en o Istituto, por ser l’unico existén en o Sobrarbe, yeran uns mozez que charraban en aragonés como luenga abitual de comunicazión familiar y que, en a escuela, se trobaban en a nezesidat de fablar en ixa atra lengua, que yera la unica ofizial y reconoixida por o Rechimen, o castellano.
Anchel Conte, ya en os suyos primers diyas en o instituto, oservó que os suyos alumnos charraban entre sí en aragonés, pero que en o Colechio albandonaban ixa fabla y pasaban a espresar-se en castellano. Ello li punchó como profesor a endintrar-se en o conoximiento d’ixa fabla abitual de os suyos alumnos, y a alentar-lis tanto a l’uso como ta o conoximiento gramatical completo de la mesma.
En as suyas clases d’Istoria, Cheografía, Literatura y Francés, aplicó un nuevo metodo d’estudio basato en as teunicas d’a “Institución Libre de Enseñanza”, sistema prou reconoxido y aplicau en os tiempos d’a Segunda República Española. Iste metodo se basaba en un contauto natural y rial con as materias que s’impartiban en os libros.
Asinas, , un diya se podeba presentar en clase con un libro d’Arte, amostrando ta os suyos alumnos obras d’arte de las que s’esplicaban en os libros d’Istoria, o podeba portar-los d’escursión á bel puesto, pro a fes no guaire lexano de l’Ainsa, con o fin de que veyeran aquel río o aquella montaña cual nombre calió aprender en a clase de Cheografía, o aquel castiello medieval del cual eban leyiu bella cosa en o libro d’Istoria.
Asinasmesmo, podeba portar-ie una revista o un periodico en francés pa que leyeran ixe francés d’uso cutiano que, pro a fes, no aparixeba en o suyo libro de testo de “Mon premier livre de français”. Pa afinar l’oíu, discos de cantaires franceses famosos d’os años 60, pa millorar o conoximiento auditivo d’a luenga francesa.
¿Y que dezir d’a Literatura?. Ye en ista materia en a que de més implaz se debeba trobar como mayestro, aproveitando pa ficar-los en ixa lengua que yera chenuinamén suya, l’Aragonés, y engrandar tanto o suyo vocabulario como os conoximientos gramaticals, y amplando o conoximiento d’escritors y poetas que ya eban deixau obras d’indudable valor literario y que yeran esconoxius por os suyos escolanos.
Ixe nuevo metodo pedagochico sinificó un soplo d’aire fresco pa ixos mesaches que dica agora yeran abituaus a ser castigaus cuan charraban en aragonés. Agora, con o nuevo mayestro, se lis permeteba charrar en a suya lengua y antimás teneban unas clases prauticas muito més menazas.
Per tot ixo, creigo que podriamos considerar a Anchel Conte como un autentico mayestro republicano, encara que bajo o chubo d’una ditadura faixista, lo que, sin duda, fue más valiente y meritorio ta par d’Anchel Conte.
Si de par d’a Segunda República Española se deziba, y con razón, que os mayestros yeran a Luz de la República, sin duda, podemos considerar á Anchel Conte, en o tiempo que pudo exerzer como enseñante en l’Ainsa, como a Luz del Sobrarbe.
Uei, os suyos escolanos, guardan una grata memoria d’aquel mayestro, cuasi amigo d’o Colechio Libre Adotau de l’Ainsa.
Fernando Abadía – Febrero 2024
Por Núria Auset
Fotografía de Julio Soler Santalo. Plaza Mayor de Campo en chunio de 1912.
Una luenga ye un traza de comprener o mundo, y a o mesmo tiempo en ella se i troba tot un mundo que vas descubrindo cuan l’aprendes. No nomás ye una ferramienta ta comunicar-se, vueita de conteniu; sino que en ella se levan toz os recrosiros, as esperenzias vividas y as personas con as que las has compartiu. Unas esperenzias d’ista luenga, a partir y por ella.
Tamién, en ella se i troba inerén tot un contesto, una cultura, unas maneras de fer y charrar, de posizionar-se respeuto a lo mundo y os elemens que nos arredolan. Tot un conchunto d’aspeutos que rebailan as luengas, que implen de riqueza o mundo por a suya presenzia y diversidat. Nos disperta nuevas perspectivas dende as que nombrar y observar as cosas que nos rodian. O suyo aprendizache aporta un enriquimiento en diferens aspeutos d’a vida cutiana, ya siga en o ambito personal, cultural, sozial, en relazión y contauto con as personas, etz. Y t’ubre nuevas puertas a tot un mundo que agora puez leyer, ascuitar y entender.
Saper d’una luenga tamién va acompañau de saperes que rezibes a partir d’ellas. A luenga ye o meyo por o que se transmiten conoiximientos, relatos, istorias, recrosiros, vivenzias, lechendas, etz. Siga de forma escrita, u oral, un aprendizache rezibiu direutamén d’a chen a partir d’a ascuita. Dende nina siempre eba ascuitau con gran aprezio as vivenzias y istorias que esplicaba o mío uelo, y os conoiximientos que me contina transmitindo. Unos relatos carauterizatos por a forma de charrar d’o terriotrio en concreto, d’a Ribagorza Aragonesa, encluyindo-ie diversas parolas aragonesas; esprisions y frases feitas que nomás en podeba replecar o suyo sinificau si conoixeba y entendeba ixas parolas que nomás ascuitava allí.
A luenga forma parti y de vez ye o canal de transmisión d’a memoria lingüistica y tota la cosmovisión que ista suposa. Una luenga ye un patrimonio, un conoiximiento individual de cadagún d’os achens que forman parti d’un conchunto; y entre ellos comparten y componen una memoria coleutiva que nomás persiste en o tiempo si istas raden a lo territorio, en a rechión, u mantienen una prosimidat con os atros miembros que tienen ista mesma memoria coleutiva. Si istas se dispersan u van fenezendo, ista memoria desaparex y dixa d’esistir. A despoblazión ye un fenomeno prou estendillau por zonas interiors, lugars chicoz… a causa de diversos fautors, ya siga por motivos economicos, por os que las personas se conzentran en nuclios urbanos más industrializatos. U tamién, de par d’o Franquismo se apreboron y promovioron grandizas construzions d’entibos u pantanos, y zentrals hidroeleutricas que no respetaban a lo territorio ni a la chen que i viviba. Muitas d’istas personas abioron d’albandonar as suyas casas, dixando asinas un total d’unos 300 lugars albandonaus en Aragón alto u baixo. Ista despoblazión y espulsión d’a chen d’o territoro tamién causa ista crebadura con o conchunto grupal que farchan istas memorias coleutivas, y que mantienen a luenga viva.
Diversos miembros d’a mía familia, vezinos y amigos, dende nina siempre m’han transmitiu un sentimiento de tristura por a pierda d’a luenga aragonesa, y a lo mesmo tiempo, una voluntat de luitar por revertir ista situazión. Con tot y con ixo, tamién bi ha abiu un tallo chenerazional, una pierda lingüistica gradual, de chenerazión en chenerazión. Talmén bi ha una zierta impotenzia por o feito de no saper como autuar en contra d’ista minorizazión y olbido, tota una compleixidat d’engranaches d’o sistema, instituzions, represions y trabons; una situazión compleixa que va más allá d’a capazidat d’azión y reazión a libel individual.
Atamás de que bi ha muita chen choven que tamién en charra, u que ye aprendendo-lo, ye mayoritariamén a chen gran que charra Aragonés, sobretot de forma nativa. Bi ha un tallo chenerazional por o que istos conoiximientos y ista luenga no se transmiten en o ambito familiar u academico, por imposizions d’o castellano y por tot un sistema y un engranache d’entrebancos y represión. A luenga aragonesa no ye reconoixita como tal, ya que no ye ofizial y, por tanto, no ye emparata por as instituzions y no se n’amostra de forma obligatoria en as escuelas publicas.
Y debán d’isto, yo, como muita altra chen, he sofriu iste tall chenerazional, no tenindo asinas l’oportunidat d’aprender dende nina ista luenga tan bonica que fa parti d’a familia y acompaña memorias d’a infanzia; tamién atras vidas y as suyas istorias que han ito pasando a lo largo d’os años.
Pero nomás caleba un chicot esfuerzo, con o simple feito de charrar a os nietos y a os fillos en ista luenga, naturalizando-la y transmitindo-la; nomás por o feito d’amostrar-la a una persona, ya se consigue muito. Porque una luenga, ye muito más que una ferramienta de comunicazión; en ella van enradigaus tot un contesto, una istoria y una cultura d’un pueblo, d’una chen.
Ista voluntat d’aprender a luenga, y la inquietut por escubrir d’an viene, cuala ye a suya istoria y por qué se troba en ista situazión, m’ha perseguiu dende chiqueta. Dende ista uellada infantil y inozén, trobaba faszinán y machico ascuitar charrar una luenga minoritaria que nomás l’ascuitaba a lo mío uelo, á bels miembros d’a familia y vezinos d’o lugar, a la Ribagorza Aragonesa. De nina, cuando le pidiba que m’ensiñase y me charrase en a suya luenga, me deziba que ya no s’alcordaba muito, que n’eba deixato de charrar a lo largo d’os años.
Zagueramén, he estau asistindo á clases d’aragonés a lo Zentro Aragonés de Barzelona. Y un día, me veyé con prou capazidat ta ir mantenendo una conversa fluida, y prenzipié a charrar en aragonés con o mío uelo, ya tenindo en mente que él n’eba deixato de charrar muito. Pero cuando le prenzipié a charrar, como de forma involuntaria y inconsziente, desbloquió istas alcordanzas d’a suya luenga, y encomenzió a charrar aragonés con yo, sin fer-se cuenta. Estió una esperenzia muito bonica, como si ista charrada se l’ese levau ta la nineza, recrosidando como a suya mai li charraba en Aragonés Ribagorzano, y esplicando-me esperenzias que cuando yera choven. Charrava en ista luenga d’ell mesmo y as suyas memorias, ya que una luenga y una memoria individual ye a conszienzia d’uno mesmo, d’a identidat. Ista esperenzia estió muito emotiva y enriquidora, y dimpués d’isto, con o mío uelo charraré más en aragonés.
Yo como á individuo tamién he aprendiu aragonés y, en zierta traza, tamién m’he introduziu en ista memoria coleutiva. Las chenerazions más chovens, que no emos viviu a represión lingüistica más intensa d’as chenerazions que nos prezeden, como agora durante a epoca franquista, no sofrimos os prechuizios y imposiziones más fuertes. En o contesto an que nos trobamos, no tenimos motivos por amagar ista luenga, por no emplegar-la en o espazio publico y encasillar-la en o ambito familiar, u per tenir vergüeña por charrar-la. Nos toca reivindicar y desichir que a luenga pueda ocupar un espazio formal, que s’ofizialize y que se revierta a situazión de diglosia. Continar a luita que seguiban os nuestros familiars y antipasaus, y dar ista oportunidat y fazilitar l’aprendizache d’a luenga a las chenerazions futuras.
Mayo de 2022
Por Chorche
ABATIMIENTO
Yera pues un suenio,
o una ilusión?
Un “déjà vu”,
o una timida sensación?
D'iste carnuz,
con o suyo corazón,
crebato, mermato.
Sinse trobar a suya luz.
LORIÉN
O cuatre de marzo,
veniés t'o món.
Una semana antis,
d'o enzarro cheneral.
Una semana antis,
de l'inte de plegar.
E te faciés asperar,
más de vintidós horas
t'o món arribar.
Con buena pelambrera,
preta e negra,
n'os brazos te podié cunar,
Sin dembargo,
a tuya mai,
per cesaria,
la tenión que recuperar.
Entremistanto,
n'os míos brazos,
espullato,
tenébanos que aguardar.
Amás n'o hespital,
teniés que quedar-te.
Perque no ganabas peso,
ni heba traza de puyar-lo.
So que se tresbatió,
e tenión que controlar-te.
No estase que,
te meteses malo.
Mos teniés muit preocupatos,
sofrindo e esconortatos.
A la fin ganés o chusto,
pa marchar sinse espanto.
Pero no remató astí a historia,
con o enzarro continó a cosa.
Costaba que puyase,
gramo a gramo.
Estió una soniadera,
asinas como a vida.
Enzarratos en casa,
día a día.
Mai tenió que trucar
a una comai p'aduyar.
E de seguidas que,
te ubrió a boca,
trobó ro contornillo.
O tuyo ferniello,
yera muit curto,
e no podebas tetar.
Asinas que,
te o tenión que tallar.
Dimpués d'ixo,
cusir e cantar.
O tuyo peso,
Empecipió a puyar.
Agora que tiens cinco anyos,
n'o pasato tot ye ya.
Yes un zagal muit bonico:
a tuya pelambrera,
as tuyas pestanyas,
os tuyos uellos,
a tuya mirada,
a tuya altaria.
Encara no sapemos,
como yes asinas.
Amás o tuyo caráuter
fa ra guinda.
Rebelde e tierco,
tierno e bueno.
Serás altizo e gran,
guapo e intelichent.
E no ro decimos nusatros,
sino tota ra chent.
Yes una estrela que brila,
e que sigas asinas,
per siempre,
Lorién.
NO TE FERÁ O MORRO CLO
Si piensas que yes patriota,
portando monyiqueras e banderas,
votando falanchistas u gaviotas.
treballarás dica os ueitanta!
Dimpués no te queixes,
si a pensión no cobras.
O si n'o hespital moredizo,
aguardando t'amortas!
O morro clo,
o morro clo,
o morro clo.
No te ferá o morro clo!
Si piensas que yes de cuchas,
votando a os que portan as rosas,
o fendo matematicas,
aparella-te a vaselina,
que a tuya vida portarás fina,
entretenindo-te en atras cosas.
Pero n'o esencial,
no te'n cambiarán cosa!
O morro clo,
o morro clo,
o morro clo.
No te ferá o morro clo.
Si tu yes un terraplanista,
e piensas cosas conspiranoicas,
a tuya capeza no chuta fina,
no te fan conexión as neuronas.
Posa-te a leyer libros,
e cultíva-te a mente,
no te tornes demente,
pa tener claras as cosas!
O morro clo,
o morro clo,
o morro clo.
No te ferá o morro clo!
Si a vida te la bufa, no fas cosa.
Veyindo a televisión,
corres un serio risgo,
de tornar-te un ababol.
Mueve-te e deixa de ser,
una presona vechetal.
Aduya a o tuyo vicín,
aduya a toz en cheneral!
O morro clo,
o morro clo,
o morro clo.
No te ferá o morro clo!
Si yes un xenofobo,
u bel faixista,
e a tuya vida,
ye plena de quimeras.
No tiengas medrana!
Marcha a tomar,
bellas bieras,
con ixe d'a piel morena!
O morro clo,
o morro clo,
o morro clo.
No te ferá o morro clo!
Ya veyes tú,
como ye a vida.
Baila, brinca e desfruta,
que nomás son dos diyas!
Deixa-te de fatezas,
luita per l'anarquía,
aparca a falsedat,
luita per un nuevo día!
O morro clo,
o morro clo,
o morro clo.
No te ferá o morro clo!
MARCHA A MUYIR CARDELINAS
Si yes d'os que piensan,
que o cambeo climatico,
ixo no ye pas cierto,
tan cierto ye como ro cierzo.
Deixa-me recordar-te,
que antis en Pilars,
o gambeto portabas,
e agora en chambreta marchas.
Marcha a muyir cardelinas!
Si yes d'os que piensan,
que a chent vive d'aduyas,
Ixo no ye pas cierto,
tan cierto ye a necesidat,
o empobrimento d'ista sociedat,
Os furtaires son atros,
no t'entivoques de bando,
repetindo as suyas mentiras.
Marcha a muyir cardelinas!
Si yes d'os que piensan,
que os migrants furtan o treballo,
ixo no ye pas cierto.
Tan cierto ye como un mallo.
Que te lo "furten" sinse tener estudeos,
puestar que sigas tú o burro,
que no sepas fer a "o" con un canyuto,
no sigas pas un cazamoscas.
Marcha a muyir cardelinas!
Si yes d'os que piensan,
que a politica no sirve de cosa,
Ixo no ye pas cierto,
tan cierto ye como ista prosa.
Que no toz son iguals,
tú votas os piyors,
que fan a tuya vida infernal,
empiyorando o tuyo bienestar.
Marcha a muyir cardelinas!
Perén gran Don Julio,
perén gran O Califa,
perén gran o suyo eixemplo,
perén gran a suya empatía.
Asinas que no digas fatezas.
marcha a muyir cardelinas!
Asinas que no digas chorradas,
marcha a muyir cardelinas!
Perén gran Labordeta,
perén gran O Lolo.
Perén grans as suyas cantas,
perén grans os suyos modos.
Asinas que no digas fatezas.
marcha a muyir cardelinas!
Asinas que no digas chorradas,
marcha a muyir cardelinas!
OS ALCUENTROS D'UN CARAGOL AVENTURERO
Puyé ta'l arbol más altizo,
que tién l'alamera,
e veyé miles de uellos,
drento d'as mías tenebras.
O caragol pregunta:
Pero qué son as estrelas?
Son lucetas que levamos,
sobre as nuestras capezas.
Nosotras no as veyemos,
as formigas comentan.
E o caragol: mi vista,
nomás alcanza ra yerba.
Federico García Lorca
NEGRA UEMBRA
Cuan penso que te'n has ito.
Negra uembra que m'aturmentas.
O piet d'o mío leito.
Tornas facendo-me mofla.
Cuan prexino que te'n has ito.
N'o mesmo sol te m'amuestras.
E yes a estrela que brila.
E yes l'aire que mormostia.
Si cantan, yes tú qui canta.
Si ploran, yes tú qui plora.
E yes o mormor d'o río.
E yes a nueit e yes l'aurora.
Yes en tot e tú yes tot.
Pa yo y en yo mesmo moras.
Nunca me'n deixarás
Uembra que perén m'aturmentas.
Rosalía de Castro.
CAMPOS DE CASTIELLA
Veyerez planas belicas
e sasos d'ascetas.
No estión istos campos
o biblico chardín.
Son tierras pa l'alica
un trocet de planeta.
An cruza errant
a uembra de Caín
Antonio Machado
SANT FELICES I
Fuyindo d'a ciudat,
fuyindo de malagana.
Aleixándo-me
enta l'occident,
de Lorién,
e de Ana.
Fuyindo d'os pensamientos,
fuyindo d'uno mesmo,
con os míos remordimientos.
Indo a escar l'esmo,
como qui busca Nemo,
drento de mars infinitos.
Fuyindo d'a sociedat,
fuyindo d'o bullicio.
Trobándo-me n'a serra,
n'o costato d'o río.
Tornándo-me vivo,
drento d'a clara augua.
Deixar de fuyir,
e plantar cara.
Plantar fuerte,
e concarar a l'alma.
Nadar e fluyir,
Como peix n'augua.
Arribé ta Sant Felices,
seguindo ros vueitres.
Pa quedar-me con
bellas amistaz.
Pa quedar-me
con l'asperanza
L'asperanza de millorar,
l'asperanza de querer,
l'asperanza de cambiar,
l'asperanza de poder.
D'o futuro concarar,
sinse cosa malmeter.
Entre os tuyos biellos monts,
entra as tuyas viellas carreras,
entre a tuya viella ilesia,
e a casa d'a buena chaminera.
Al canto d'o viello molín,
arribando-ie per o camín.
Renaixendo cual au Fénix,
con a frescor d'o río.
Con os paxaros cantaires,
ascuitando con l'oíto,
sentindo ro calido aire.
Pleno de goyo,
pleno d'enerchía,
renaixendo con o nuevo día.
Un nuevo sol ye renaixer,
como un banyo n'a badina.
Chuntar-se con buena chent,
pa dimpués celebrar,
a suerte de tornar-nos a veyer,
dinantes que remate o día.
Escoscar-se tamién a ment,
e tornar con alegría.
En Sant Felices estié,
mentando bellas parolas
que Chulio César dixit:
venié, veyié, e vencié.
En Sant Felices estié,
dos sobrebuenos días.
Carregando-me as baterías.
Tornando enta l'orient,
pa tornar a veyer
A Ana e Lorién.
BADINA
Al canto d'o río,
seguindo a corrient,
trobando-ie gorgas,
pa nadar librement.
Con l'arribata d'o verano,
sentir n'o río a frescor,
trobando-ie bella badina,
pa combatir a recia calor.
Cosa muit sobrebuena,
que pa yo ye o millor.
Millor que a espunya d'a placha,
millor que trobar-me n'al canto d'a mar,
millor que rodeyato de chent n'a piscina,
ye capuzar-se solenco n'a badina.
Me fa goyo capuciar,
e veyer os peixes,
veyer l'augua polita,
veyer-la clara,
sentir-la fresca,
sentir-la pura.
Astí desfruto d'a vida,
desfruto d'a frescor,
baixo ro cerenyo sol,
desfruto cual ninón.
Pero no toz desfrutan igual,
muita chent ye puerca,
e fan muitismo mal,
no sapen desfrutar,
sinse a mielsa rispetar,
a paz nomás saben crebar.
Con a mosica,
con as trazas,
con os modos,
con as bieras,
con os fumarros.
Deixatos n'o puesto,
deixando-lo puerco,
deixando-lo guarro.
Ye muit tristo,
trobar profanata,
a glera d'o río,
per chent despiadata.
Rispeto que se tresbate,
con a naturaleza,
con a tranquilidat,
per pura inorancia,
o per pura maldat.
No i tiengo tolerancia,
d'ista traza de chent,
que se portan mal.
Sinse sensibilidat,
sinse educación,
me fan duelo,
n'o mío corazón.
Cal tener rispeto,
a os ríos,
a os peixes,
a os árbols.
A o meyo ambient en cheneral,
e deixar de fer as cosas mal.
A naturaleza ha de ser rispetata,
e no pas deixar-la plena de nafras.
SANTA BARBARA
Huei he quedato con un viello amigo,
pa poder-nos veyer e tamién charrar,
d'as nuestras vidas, pulitica e demás.
Hemos quedato en bel puesto,
dica atro más entalto caminar.
N'o vico de Valdespartera,
se i troba en ruina ixe puesto,
a mercé d'as inclemencias,
e a mercé d'o furo cierzo.
Un mirador altizo natural,
vestichio d'atros tiempos,
an se contempla ra ciudat.
Ruinas esmemoriatas d'antis más,
d'un important castiello musulmán.
D'an vichilaban muit atentos,
as vals d'a Uerba e de l'Ebro,
que astí se chuntan de traza natural.
Agora ruinas d'una armita,
esmemoriata y esboldregata.
Tamién ruinas dimpués,
d'un fortín e cuartel melitar.
Con a tuya fegura s'ensanyón.
E con o paso d'o tiempo,
perén a tuya fegura cambeó.
As ruinas de Santa Barbara,
encara vichilan a gran ciudat.
A gran ciudat que bel día t'amenistó,
huei de tu e d'a tuya historia te xublidó.
CHENOCIDIO
Me fan vergüenya,
as chustificacions de la chent,
a defensa fiera, fura e ferria,
d'o Estato chenocida d'Israel.
D'un Chenocidio inchustificato,
per a mesma Historia,
per a mesma Memoria;
d'o que un día estió,
e de que huei ye.
De que cuasi dengún país fa,
o que platero s'ha de fer.
De que muita chent,
acarrace as ideyas, chenocidas,
amparatos "n'o terrorismo",
sinse saber-se tot bien.
Miren ta'l atro costato,
cuan son arrasando,
a un pueblo entero,
no cape pensar diferent.
A sociedat desalmata,
no l'importa ni brenca ni cosa,
cuan veyen per televisión,
o tamién per Internet,
sapiendo que isto no marcha bien.
Me duelen os países que consienten,
per obedencia ta'l Poder.
Obedencia ta'l sinyor Poder,
representato per Israel.
Curiosa Memoria ye,
a que mos dicta ra Historia,
as cosas que son pasando,
s'han tornato al contrario,
e a maldat torna, fiera e fura.
Os que os suyos lolos yeran as víctimas,
os suyos nietos son agora os verducos,
baixo l'amparo d'o Poder.
Viva Palestina Libre, claman,
os que renegan d'o Poder.
Encara quedan almetas,
sensibles, doloritas.
Con lo que antis más estió,
e con lo que agora ye.
Almetas que zarpan ta la mar;
pa fer lo que antis más,
de seguras, s'heba de fer.
Masiato s'ha aguardato,
masiato pa socorrer,
ta' l pueblo de Palestina,
ferito, desangrato,
fambriento e amortato.
Como cantaba SKA-P,
David se tornó en Goliat.
Viva Palestina Libre!
Deixaros de fatezas e demás.
Me duele vivir en ista sociedat,
an s'ha priorizato, a maldat.
An reina soberbiosa sobre,
tot lo que ye important.
Viva Palestina Libre!
se chila n'as carreras,
pero ros Estatos, somisos,
muestran as suyas lomeras.
Isto no ye pas una Guerra,
isto ye un Chenocidio.
Viva Palestina Libre!
Deixaros de fatezas ya!
NUEIT D'ALMETAS
Cuan arriba l'agüerro,
os diyas se fan más curtos,
o sol no ye ta tan furo,
tamién as plevias tornan,
tornan as fuellas cayitas,
con os suyos colors,
s'amortan más os días,
amoniquet se'n va o verdor.
Arriba pues l'inte,
l'inte d'os gambetos,
l'inte d'os fongos,
l'inte d'as castanyas,
l'inte d'os moniatos,
l'inte d'as carbazas,
l'inte d'a malinconía,
cuan s'achiquen os días.
Arribando a nueit d'almetas,
cuan creixen más as nueiz.
L'inte deseyato per os zagals,
que plenan as carreras,
demandando laminerías,
con o suyo "truco u trato";
toz huei bien desfrazatos,
de lamins marchan prou fartos.
Remerando a Bécquer,
o suyo mont d'almetas,
a suya malinconía,
d'ista nueit d'almetas.
Arribando tamién l'inte,
de marchar a trobar setas.
D'agafar os viellos corbillos,
e tresbatir-se per as selvas.
Cuan arriba l'agüerro,
s'amortan os días,
e creixen as nueiz.
Arriba ra malinconía,
t'as selvas e t'os monts.
Preludio d'o hibierno,
que dimpués chela tot,
con a puntualidat d'un reloch.
O tiempo s'atura,
debant d'as fuesas,
remerando ros sers queritos,
acotraciando-las con flors.
Remerando a lichereza d'a vida,
que'n iste món estiemos de paso.
Ixo bien lo sapemos toz;
de seguras, de raso.
Arribando l'agüerro,
s'achiquen os días,
e creixe a escuridat.
O tiempo avanza,
amoniquet con o suyo reloch,
china-chana con o suyo "tic-tac".
Cara t'os cruceros de fierro,
cuan arriba l'agüerro.
AVIENTO
Cuan acucuta o hibierno,
cuan s'amortan os días,
cuan arriba o fredo,
cuan s'alargan as nueiz.
Cuan se pretan as boiras,
dencima d'as vals.
Cuan as selvas son chinorratas,
e deixa os arbols espullatos.
Se tresbaten as suyas fuellas,
deixando-los pelatos.
Cuan remata l'agüerro,
e son fuyitas as suyas ulors.
Cuan s'escureixe o cielo,
e o suyo linzuelo,
antis de fer-se de nueit,
se tinta de colors.
Cuan remata l'anyo,
e arriba l'aviento.
Cuan n'as ciudaz,
se plenan de lucetas.
Cuan n'os lugars,
se plenan de belens.
Cuan as familias,
se tornan a chuntar.
Cuan os amigos,
se tornan a veyer.
Cuan os ninos,
chugan "per doquier".
Cuan arriba Nadal,
ye menester,
deixar-lo tot presto,
d'os suyos quefers.
Intes de malinconía,
u intes d'alegría;
resonan per as carreras,
con a suya sinfonía.
Intes de consumo esbocato,
d'un sistema condenato.
Intes de glarimas,
u intes de risetas;
resonan drento de,
cadaguna d'as almetas.
Allenas d'as inchusticias,
que imperan n'o planeta.
SILENCIO
Timido inte,
propio d'o hibierno.
Flocons cayitos,
dencima d'o chelo.
Espunya presente,
en un inmenso desierto.
Portellada n'o espacio,
entrestallada n'o tiempo.
Aturando cualsiquier trango,
asolando-lo cerenyo.
Cual sayeta en l'aire,
tallando ro pensamiento.
Parolas que cesan d'a boca,
prevocando ro silencio.
Alticamando l'animo,
d'un locutor certero.
BELCHITE
"Pueblo viejo de Belchite,
ya no te rondan zagales,
ya no se oirán las jotas,
que cantaban nuestros padres."
Rezan os versos
de Natalio Baquero
n'a puerta d'a viella ilesia
an impera o silencio.
Silencio d'un lugar que estió
pleno de bulla e d'alegría,
pero que un día s'amortó.
Cruenta guerra fratricida,
que un país antero aturó,
cuentra tota razón e vida.
Fieras e furas luitas,
as tuyas carreras vivión.
As bombas e os misils,
con as tuyas casas s'encebón.
Moldiando a tuya fegura,
que pa siempre se trencó.
Dimpués plegó a dictadura,
que de tu se desimió.
Como bel chuguete crebato,
como escarnio emplegato.
De tu s'esmemorió,
paset a paset tot se olvidó.
Arribó a democracia,
pero ixo cosa cambeó.
Continó a tuya desiria,
amoniquet pasón os días.
amoniquet tot continó,
amortando ro tuyo reloch.
Huei t'aguantas tristement,
estricallato e vuedo de chent.
VILLANUEVA D'A HUERBA
Remeranzas d'a nineza
d'un lugar chicorrón.
D'o suyo puent,
d'o suyo abrebador.
D'as suyas fuents,
d'o suyo lavador.
Remeranzas d'a panaderia,
d'as carreras e d'a escuela,
d'a tabierna e d'a botica,
de l'alcolera e d'a ilesia,
d'os paisaches e d'a chent.
Remeranzas d'o rio,
d'as badinas e d'as gorgas,
d'os peixes e d'as serpients,
d'os arbols e d'os barzals,
d'os paxaros e o suyo cantar.
D'a suya augua,
polita, pura,
fresqueta e clara.
D'os banyos e de goyar.
Remeranzas d'a Uerba
e d'un poema d'antis más.
Como deciba Manrique:
os ríos son a vida
que van morir ta ra mar.
Iste río ye vivo,
pero no pas n'a ciudat.
Xublidato, maltratato;
per una absurda sociedat.
A TORRE DE SANT CHUAN
Muitos anyos dezaga,
estié treballando de vichilant.
E yo que teneba medrana,
d'as altarias,
o primer anyo,
lo pasé muit mal.
Novanta e siet escalerons,
que puyaba sinse mirar.
E cuan bufaba o cierzo,
empecipiaba a tremolar.
Piyor cuan tronaba,
e teneba que baixar.
Per o risco d'os eslambios,
no deixaba de pensar.
No estase que beluno,
te cayese p'amortar.
Dende a segunda anyada,
tot estió cusir e cantar.
A medrana se tornó en rispeto.
Mirando con os prismaticos,
cualsiquier fumera p'avisar.
Amás d'os paisaches d'o lugar.
N'o meyo d'os Monegros.
si veyeba bella colunna,
trucaba ta ra oficina de Uesca,
pa la direción dar.
Yera muit important,
anque no estase o primero,
en avisar,
Perque astí podeban as linias,
triangular.
Con as endicacions ditas,
os fuegos se podesen
localizar.
Sentiba argüello e goyo,
d'una feina tan polita.
Anque estase solenco,
desfrutaba con mirar.
Os paxaros, e os animals, '
o entibo, e a chent pasar.
E bel pastor tamién,
con qui charrar.
Encara que a chornata estase luenga,
teneba cosetas pa entretener-me,
Sinse a fayena deixar.
Libros, mosica,
e un chiflo pa sonar.
Cuatre veranos estié,
treballando de vichilant,
A más de vinte metros,
sinse medrana ya.
Remerando os paisaches,
d'a Torre de Sant Chuant.
BUJARALOZ
N'o meyo d'a estepa,
e baixo un cerenyo sol.
Se troba un lugar,
clamato Bujaraloz.
N'o sur d'os Monegros,
e n'o piet d'a carretera.
Dende antigo resiste,
n'o canto d'a cabanyera.
Romanos, arabes e cristianos,
per os tuyos monts han pasato.
Tierra agreste,
tierra dura,
tierra de secano,
tierra fura.
Tierra de paxaros,
tierra de perdices,
tierra de autardas,
tierra de sisotes,
tierra de rabosas,
tierra de rapaces,
tierra d'alicas,
tierra d'esparvers,
tierra d'arraclans,
tierra de serpients,
e de más animals,
que podeses veyer.
Tierra que se malmete,
con un futuro,
que no promete.
Con as granchas,
con os molins,
con os reganos,
con o fin.
O fin d'os tuyos paisaches,
e l'anyoranza d'o pasato.
Con o "progreso" d'o futuro,
tot será arrasato.
Tristo futuro mos aguarda,
con as serias sequeras,
e con l'augua prometita.
Feitas per politicos furtaires,
que con as suyas promesas,
a tuya paz será perdita.
MOVERA
Cuan yes choven
e sinse garra ideya clara,
arriba l'inte d'eslechir,
o tuyo camín,
encara que no sepas cosa,
se fa dificil decidir.
Teneba claro no treballar,
ni de oficina ni de fabrica.
Pa yo quereba o sol sentir,
o cierzo, a plevia,
o fredo e a calor.
A l'aire libre me i trobo millor.
Dimpués de ser refusato,
dos anyos antis,
dos anyos más tardi.
estié aceptato.
Dos anyos de providencia,
dos anyos de paciencia.
dos anyos d'una colla singular.
A Movera habié que arribar.
Dos anyos n'o lugar,
con os mayestros e ra chent.
Dos anyos que fuoron de pistón,
dos anyos que estión de copón!
A toz tos doi as gracias,
per pasar tan sobrebuenos intes,
entre risotadas e gracias.
Intes que desfrutaba,
cada diya,
cada maitinada.
Intes que donón,
muitas chanadas,
muitas aventuras,
muitas carcalladas,
muitas charradas,
a toz tos doi gracias.
Gracias a Vicky e Magaly,
Isabel e Laura,
Marta e Diana,
Patricia e Tamara,
Eduardo e Fernando,
Héctor e Ricardo,
Aitor e Alejandro,
Nacho e Rafa,
Alexis e Juanma,
Marcos e Miguel,
Iván e Xavier,
Erescún e David,
Miguel Ángel e Daniel,
e os míos tocayos,
Jorge Torres,
Jorge Soteras.
Tamién especialment,
a Ramón e Garralaga,
a Pedro e Salvador,
e os atros mayestros.
Dos anyos de pistón!
Con chent de copón!
En Movera estió,
a millor colla,
a millor chent,
tos porto perén
n'o mío corazón.
Os dos míos millors anyos,
de vida de estudiant,
pena que rematasen ya.
Veyindo o tiempo dezaga,
os recosiros de l'anyoranza.
45 MONEGROS
Dimpués de treballar de vichilant,
aconseguié dentrar n'o retén.
An bi heba una colla de chent,
con la que estié masiato bien.
Mantenindo os tallafuegos,
per a Serra d'Alcubierre,
e ubrindo-ne atros nuevos,
pa os fuegos dar-les cierre.
Con a esbrozadora,
con o tronzador,
u con a pertiega,
pero perén con a calor.
Antimás de n'o monte treballar,
si salieba cualsiquier fuego,
tenébanos astí que marchar.
Estiesen fuegos chicorrons o serios,
ixo no yera pas un chuego.
Mos posábanos os parellos de bombero.
Con as flamas s'ha de parar cuenta,
e as fuerzas dosificar,
pa prevenir un espanto luego.
E si alcaso caleba,
de nueit mos hébanos que quedar
pa amortar as flamas u pa vichilar.
O incendio más grandaz,
que teniemos que marchar,
estió n'o lugar de Luna.
Feba muita medrana,
nomás tenir-lo que acucutar.
As flamas dende luen,
se podeban veyer,
e con imachinar-lo,
d'os niérvols,
podebas tremolar.
Pero siempre rodiato,
de buenos companyers.
Estase Rafa u Ramoner,
Nelson u Antón,
Mamen u Chuaquiner,
Juan u Saúl,
Ángel u Raúl.
E tamién Manuel.
E con os forestals,
Sergio u Melchior,
Santi u Iván,
achents chenials!
L'autobomba de Sarinyena,
l'alicotero de Penyalba,
o retén de Lecinyena.
E as torres de Puy Esteban,
Puchinebro e Sant Chuant.
N'o retén de Sarinyena,
encara que pasen os anyos,
no tos xublidaré mai!
Remerando os montes,
os paisaches e os fuegos,
a tan buena chent tenié que deixar.
Atra epoca m'aguardaba,
nuevo treballo al canto d'a mar,
Empencipié de chardinero,
agora soi oficial,
Asinas que m'en tocó de mover,
enta Catalunya tenié que marchar.
E con glarimas n'os uellos per no tornar.